HERSEKZÂDE AHMED PAŞA CAMİİ

      İzmit körfezi kıyısında Karamürsel ile Yalova arasında bulunan ve aslında küçük bir külliyeye ait olan cami. II. Bayezid ve I. Selim devri veziriazamlarından Hersekzâde Ahmed Paşa tarafından yaptırılmıştır.(1511)

      İnşa tarihi kesin olarak tespit edilemeyen cami hakkında devrin kaynaklarında bilgi yoktur. Yanlız Evliya Çelebi 1058 yılı Şabanında (Eylül 1648) uğradığı Hersek kasabasının, Ahmed Paşa'nın gazâ malıyla 700 hanelik bir yerleşim yeri olarak kurulduğunu bildirir. Cami (22 Mayıs 1766) İstanbul'a büyük zarar veren şiddetli depremde harap olmuş, kubbesi, minaresi ve son cemaat yeri yıkılmıştır. Bu felâketten sekiz yıl sonra Kemankeş İsmail Ağa tarafından yapının tamir edildiği 1187 (1773) tarihli kitabeden öğrenilmektedir. Bu sırada bazı kısımlar XVIII. yüzyılda hâkim olan üslûba göre tamamlanmıştır.

        Hersekzâde Ahmed Paşa Camii 1965 yılına kadar bir harabe haline gelmiştir. Vakıflar İdaresi, bu tarihte eserin kurtarılması çalışmaları ile mimar Cahide Tamer'i görevlendirmiş ve böylece cami ilk şekline kavuşmasa da yeniden içinde ibadet edilir duruma gelmiştir. Hersekzâde Camii dıştan 16.17 x 16.17 m. ölçüsünde kare planlı, kesme taştan yapılmış bir yapıdır. Evvelce girişinde dört sütunlu ve üç bölümlü bir son cemaat yeri olduğu, beden duvarında kalan bir kemer başlangıcından anlaşılmaktadır. Bu son cemaat yeri 1179'da (1766) yıkılınca ihya sırasında buraya öne meyilli, kiremit örtülü bir ahşap çatı yapılmıştır. Duvarda bir sıra halinde bu çatının kiriş delikleri görülür. 1965 tamirinde ise son cemaat yerinin dört mermer sütunu tekrar dikilerek üzerlerine mukarnaslı başlıkları konulmuş, fakat aslında bulunan kemerlerle ortadaki aynalı tonoz ve iki yanındaki küçük kubbeler yapılmadığından bu kısım tamamlanmadan kalmıştır.

       Harime açılan mermer kapı söveleri kıvrımlı lentodan anlaşıldığı gibi 1187 (1773) yılındaki ihyada barok üslûpta yapılmıştır. Kare harimin üstünü evvelce yaklaşık 13 m. çapında bir kubbe örtüyordu. Bu kubbenin köşelerdeki pandantiflerinin uçları içeride belirlidir. 1965'teki tamirde harimin üstü ahşap çatı ile örtülerek içten yine ahşap çıtalı bir tavan yapılmıştır. Üç cephede altta dikdörtgen, üstte sivri kemerli dörder pencere içeriyi aydınlatır. Giriş cephesinde ise yalnız alt pencereler vardır.

        Mermerden olan mihrap ve minber ilk yapıdan kalmış orijinal unsurlardır. Mihrap nişinin iki yanı zarif sütunçelerle yumuşatılmış olup kavsarası mukarnaslıdır. Kavsaranın iki yanında birer küçük rozet bulunan mihrap üstte beş tomurcukla taçlanmış olup oldukça sadedir. Minber de yine mermerden çok sade olarak yapılmıştır.

        Caminin binası gibi kesme taştan olan minaresi, bodur gövdesi ve kavisli profilli şerefe çıkması ile 1773 tamirinde inşa edilmiştir. Evliya Çelebi'nin bu külliyeye ait olduğunu bildirdiği mektep, medrese ve hanlardan hiçbir iz yoktur. İmaret bugün temel seviyesine kadar yıkılmıştır. Hamamı ise ayakta olup harap durumdadır.

        Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 18.3.1989 tarih ve 451 sayılı kararıyla tescil edilen cami, son olarak Yalova Valiliğinin restorasyon projesine uygun olarak, Bursa Vakıflar Bölge Müdürlüğünce restore ettirilerek, 15.11.2008 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul GÜNAY tarafından ibadete açılmıştır.